Prawo

Scheda spadkowa a zachowek – wyłączenie ze schedy spadkowej

Autor Kinga Górecka
Kinga Górecka25.12.20237 min.
Scheda spadkowa a zachowek – wyłączenie ze schedy spadkowej

Scheda spadkowa a zachowek to dwa różne instrumenty prawne regulujące dziedziczenie majątku po zmarłym. Podczas gdy scheda spadkowa określa, kto i w jakich częściach dziedziczy majątek, zachowek służy zabezpieczeniu interesów najbliższej rodziny spadkodawcy. Spadkodawca może w testamencie wyłączyć danego spadkobiercę z dziedziczenia lub ograniczyć jego udział w spadku, jednak osoba ta nadal może mieć prawo do zachowku.

Kluczowe wnioski:
  • Wyłączenie ze schedy spadkowej nie pozbawia automatycznie prawa do zachowku.
  • Wysokość należnego zachowku zależy od stopnia pokrewieństwa z testatorem.
  • Zachowek przysługuje najbliższej rodzinie spadkodawcy.
  • Możliwe jest zaskarżenie postanowień testamentu uwłaczających zachowkowi.
  • Spadkobierca wydziedziczony może dochodzić wypłaty należnego zachowku.

Wyłączenie z zachowku

Wyłączenie spadkobiercy z zachowku oznacza pozbawienie go ustawowego prawa do części spadku. Spadkodawca może w testamencie zadecydować o wydziedziczeniu konkretnej osoby, która normalnie miałaby prawo do zachowku z mocy prawa.

Wyłączenie z zachowku nie działa automatycznie. Aby skutecznie pozbawić kogoś zachowku, spadkodawca musi wprost wskazać w testamencie, że określoną osobę wyłącza z kręgu zachowkobierców. Samo niewymienienie jej w testamencie jako spadkobiercy nie oznacza automatycznie wydziedziczenia.

Wyłączony z zachowku spadkobierca traci ustawowe prawo do części spadku. Jednak nadal może dochodzić zapłaty należnego mu zachowku, jeśli spełnia ogólne warunki do jego otrzymania.

Przyczyny wydziedziczenia

Najczęstsze powody, dla których spadkodawcy decydują się na wyłączenie danej osoby z prawa do zachowku, to:

  • zerwanie więzi rodzinnych ze spadkobiercą,
  • nieaprobowanie przez spadkodawcę trybu życia spadkobiercy (np. alkoholizm, narkomania),
  • nieudzielanie przez spadkobiercę pomocy spadkodawcy w chorobie, na starość,
  • popełnienie przez spadkobiercę przestępstwa przeciwko spadkodawcy.

Motywy wydziedziczenia muszą być wyraźnie wskazane w treści testamentu. Inaczej zachowkobierca będzie mógł kwestionować decyzję spadkodawcy w sądzie.

Sposoby wyłączenia z dziedziczenia

Spadkodawca ma dwa podstawowe sposoby na wyłączenie określonej osoby z dziedziczenia jego majątku:

  1. wydziedziczenie w testamencie,
  2. dokonanie darowizny przekraczającej należny zachowek.

Wydziedziczenie w testamencie polega na wprost wskazaniu, że określona osoba z kręgu spadkobierców zostaje pozbawiona prawa dziedziczenia oraz zachowku. Jest to najprostsza metoda wyłączenia kogoś z dziedziczenia.

Bardziej skomplikowanym sposobem jest dokonanie przez spadkodawcę za życia darowizny na rzecz innej osoby, przekraczającej wartość należnego zachowku. Wówczas obdarowany nie będzie musiał zwracać nadwyżki przewyższającej zachowek.

Darowizna a wyłączenie z zachowku

Jeśli spadkodawca za życia podarował konkretnej osobie majątek o wartości wyższej niż należny jej zachowek, oznacza to wyłączenie z zachowku innych spadkobierców. Nie będą oni mogli żądać zwrotu nadwyżki do masy spadkowej.

Warunkiem skuteczności takiego wyłączenia z zachowku jest złożenie przez darczyńcę i obdarowanego stosownego oświadczenia u notariusza. Musi w nim być wyraźna wola wyłączenia oznaczonych osób z prawa do zachowku.

Wyłączenie z zachowku poprzez nadmierną darowiznę jest skuteczne tylko wtedy, gdy spadkodawca i obdarowany złożą notarialne oświadczenie o takim zamiarze.

Czytaj więcej: Szczegółowy wzór odpowiedzi na pismo urzędowe, wniosek oraz wezwanie od sądu

Skutki wydziedziczenia spadkobiercy

Podstawowym skutkiem wydziedziczenia spadkobiercy z prawa do zachowku jest wyłączenie go z dziedziczenia ustawowego. Oznacza to, że taka osoba nie otrzyma żadnej części spadku, nawet jeśli należałaby mu się ona z mocy prawa jako członkowi najbliższej rodziny.

Jednak wydziedziczony spadkobierca wciąż może żądać wypłaty należnego mu zachowku. Jego wysokość zależy od grupy pokrewieństwa, do której zaliczałby się spadkobierca.

Ponadto wydziedziczony przestaje być spadkobiercą testamentowym. Nie dziedziczy wówczas żadnych konkretnych przedmiotów czy praw wymienionych w testamencie.

Co istotne, wydziedziczenie ze spadku nie pozbawia uprawnień do zasiłku pogrzebowego z masy spadkowej. Jest on wypłacany niezależnie od decyzji spadkodawcy.

Uprawnienie Wpływ wydziedziczenia
Dziedziczenie ustawowe Wyłączone
Zachowek Możliwy do dochodzenia
Dziedziczenie testamentowe Wyłączone
Zasiłek pogrzebowy Przysługuje mimo wydziedziczenia

Utrata prawa do majątku spadkowego

Najdotkliwszą konsekwencją wydziedziczenia dla spadkobiercy jest oczywiście utrata prawa do konkretnych składników majątku spadkowego. Oznacza to, że wydziedziczony nie odziedziczy żadnych nieruchomości, ruchomości, rachunków bankowych, akcji czy innych praw majątkowych należących do spadkodawcy.

Jedynym uprawnieniem, jakie wciąż służy wydziedziczonemu spadkobiercy, jest ewentualna możliwość dochodzenia należnego mu zachowku. Stanowi on zwykle ułamek wartości całego spadku.

Zaskarżenie wyłączenia z zachowku

Scheda spadkowa a zachowek – wyłączenie ze schedy spadkowej

Osoba wydziedziczona lub wyłączona z prawa do zachowku może zaskarżyć decyzję spadkodawcy. Możliwe podstawy takiego zaskarżenia to:

  • niewystarczające uzasadnienie wydziedziczenia w treści testamentu,
  • błędy formalne przy sporządzaniu testamentu z wydziedziczeniem,
  • wyłączenie z zachowku w drodze nadmiernej darowizny bez wymaganego oświadczenia notarialnego.

W przypadku uznania zarzutów spadkobiercy, sąd może uchylić postanowienia o wydziedziczeniu lub wyłączeniu z prawa do zachowku. Wówczas taka osoba odzyskuje swoje ustawowe uprawnienia spadkobiercy.

Uchylenie wydziedziczenia

Sąd uchyla decyzję spadkodawcy o wydziedziczeniu najczęściej, gdy:

  • nie podano żadnej przyczyny uzasadniającej wydziedziczenie,
  • podana przyczyna jest nieprawdziwa lub nieistotna z punktu widzenia prawa,
  • doszło do naruszenia przepisów przy sporządzaniu testamentu z wydziedziczeniem.

Uchylenie postanowienia o wydziedziczeniu przywraca osobie wydziedziczonej pełne prawa do spadku, zarówno w zakresie dziedziczenia ustawowego, jak i testamentowego.

Wysokość zachowku a dziedziczenie

Zachowek stanowi roszczenie pieniężne, które przysługuje najbliższej rodzinie spadkodawcy w razie wydziedziczenia. Jego wysokość zależy od grupy spadkobierców, do której zaliczałaby się wydziedziczona osoba.

I tak przysługuje on w wysokości:

  • 1/2 spadku - dla zstępnych (dzieci, wnuki),
  • 1/3 spadku - dla małżonka i rodziców spadkodawcy,
  • 1/4 spadku - dla dalszych zstępnych (prawnuki) oraz rodzeństwa spadkodawcy.

Otrzymanie zachowku nie daje prawa do konkretnych składników spadku, a jedynie do określonej kwoty pieniężnej. Natomiast odziedziczenie całości lub części spadku oznacza nabycie praw do konkretnego majątku spadkowego.

Wydziedziczenie a roszczenie o zachowek

Mimo wydziedziczenia ze spadku osoba wyłączona z dziedziczenia może nadal dochodzić przysługującego jej z mocy prawa zachowku. Jest to roszczenie pieniężne wobec spadkobierców, którzy odziedziczyli majątek spadkowy.

Aby otrzymać należny zachowek, wydziedziczony musi wykazać, że między nim a spadkodawcą istniała więź rodzinna lub faktyczne pożycie małżeńskie uprawniające do zachowku z mocy prawa.

Wydziedziczenie i roszczenie o zachowek są ze sobą ściśle powiązane. Bez skutecznego wydziedziczenia nie powstaje prawo do dochodzenia zachowku. Z kolei wydziedziczenie bez prawa do zachowku całkowicie pozbawiałoby osobę wydziedziczoną jakichkolwiek roszczeń do spadku.

Oba te instrumenty działają zatem równolegle, zabezpieczając z jednej strony wolę spadkodawcy, a z drugiej - minimalne uprawnienia najbliższej rodziny do spadku.

Podsumowanie

Scheda spadkowa i zachowek to dwa instrumenty prawne regulujące dziedziczenie majątku po zmarłym. Spadkodawca może w testamencie wydziedziczyć konkretnego spadkobiercę, pozbawiając go dziedziczenia ustawowego. Nie traci on jednak automatycznie prawa do zachowku.

Aby skutecznie wyłączyć spadkobiercę z zachowku, spadkodawca musi albo wydziedziczyć go w testamencie, albo za życia podarować komuś majątek przekraczający wartość należnego zachowku. W tym drugim przypadku wymagane jest złożenie stosownego oświadczenia notarialnego.

Mimo wydziedziczenia, wyłączony spadkobierca nie traci prawa do zachowku, jeśli nadal łączą go ze zmarłym więzi rodzinne. Może wtedy dochodzić zapłaty kwoty pieniężnej w wysokości od 1/4 do 1/2 wartości spadku, w zależności od stopnia pokrewieństwa.

Osoba wydziedziczona może zaskarżyć decyzję spadkodawcy do sądu, powołując się na wady oświadczenia o wydziedziczeniu. Uchylenie wydziedziczenia przywraca jej pełne prawa do spadku zarówno w zakresie dziedziczenia ustawowego, jak i testamentowego.

Oceń artykuł

rating-outline
rating-outline
rating-outline
rating-outline
rating-outline
Ocena: 0.00 Liczba głosów: 0

5 Podobnych Artykułów:

  1. Pełne Szkolenia Life Coachingu z Hipnozą bez Transu - Prowadzenie Coachingu Life
  2. Biała lista VAT - jak zweryfikować kontrahenta online?
  3. Wypełnienie formularza Z-15A - wzór, jak wypełnić, druk 15A
  4. Podatek dochodowy - Jak obliczyć należną kwotę?
  5. Oświadczenie o zmianie miejsca zamieszkania - Wzór oświadczenia i procedura

Udostępnij artykuł

Napisz komentarz

Polecane artykuły

Polski Ład - Kiedy wchodzą w życie nowe przepisy?
PrawoPolski Ład - Kiedy wchodzą w życie nowe przepisy?

Dowiedz się, kiedy wchodzą w życie zmiany z nowego systemu podatkowego Polski Ład. Poznaj harmonogram i odkryj, od kiedy obowiązują przepisy m.in. podniesionej kwoty wolnej od podatku, nowej ulgi dla klasy średniej oraz stawek PIT w ramach Nowego Polskiego Ładu.